tuba

Tuğba Darıcı Boztepe

Etkili Anne-Baba Eğitmeni & Aile İletişim Koçu
HAKKIMDA | TÜM YAZILAR
Ben-Mesajı

Ben-Mesajı

PAYLAŞ
Ben-Mesajı

Özgür Bolat çok beğendiğim psikolog ve yazarlardan biri.Kendisini sürekli takip ediyorum ve köşe yazılarına da sitemizde çokça yer veriyoruz. Ancak geçen günlerde “ ‘Ben dili’ çocuklara nasıl zarar verir ? yazısını okuyunca “Ben Dili” ile ilgili daha detaylı paylaşımda bulunmak istedim. Ben de bu konuya daha önceki yazılarımda yer vermiştim. “Sen Mesajı yerine BEN mesajı”

“Ben Mesajı” benim de eğitmeni olduğum Dr.Thomas Gordon’un  E.A.E. ( Etkili Anne –Baba) Eğitiminin temel iletişim becerilerinden biridir. Gordon ‘Ben Mesajı’nı şöyle tanımlar;

  • “E.A.E iletişiminde kendini ifade etme ‘Ben Mesajı’  şeklinde yapılır.Ben mesajı sizi tanımlayan bir ifadedir; sizin duygularınızı ve deneyimlerinizi tanımlayan.Ben mesajı gerçek, dürüst ve duruma özeldir. Ben Mesajı sadece sizin iç gerçekliğinizi ifade ettiğinden, diğerlerine karşı yargı, değerlendirme ya da yorum içermez.”

Bunun etkilerini de şöyle açıklar;

  • “ Diğerleri beni bilirlerse, neye değer verdiğimi, ne istediğimi , benimle işbirliği yapmaya ve ihtiyacım olduğunda destek olmaya daha istekli olurlar.Açık, dürüst ve diğerlerine karşı net olduğumuzda kendimizi  daha iyi hissederiz. Başkaları da böyle olduğunda çoğunlukla aynı şekilde karşılık verirler.Böylelikle yanlış anlaşılma ve çatışmalardan kaçınmış oluruz.”

‘Ben- Mesajı’nı ise dörde ayırır:

1 ) OLUMLU BEN MESAJI:

Olumlu Ben-Mesajı  sorun olmadığı zamanlarda ilişkinizi güçlendirmenize hizmet edecek bir yoldur. Olumlu ben mesajı olumlu duygular  ve karşı tarafın davranışının olumlu elle tutulur etkisini taşır. Çocuklarımız çoğu zaman kabul ettiğimiz davranışlar sergiler. Bu hem hoşumuza gider, hem takdir eder, şükran duyar ve müteşekkir oluruz. A-B olarak olumlu ben mesajı ilettikten sonra kendimizi iyi hissederiz. Ama bundan da önemlisi mesajın çocuk üzerinde yarattığı etkidir. Çocuk kendini takdir edilmiş, onaylanmış ve seviliyor hissedecektir.

Oysa ki kendimizi ifade ederken çoğunlukla sen mesajı kullanırız. Sen Mesajı diğer kişi ile ilgili yargı ve değerlendirme içeren bir ifadedir. Çocuklar çoğu zaman olumlu sen mesajına alınırlar çünkü yargılandıklarını ya da aşağılandıklarını hissederler.  İyi niyetle kullanılsalar bile aşağıdaki örneklerdekiler gibi , çocukta rahatsız edici duygular yaratırlar:

  • SEN MESAJI : “ Sen ne  iyi bir kızsın “
  • BEN MESAJI : “ Davranışlarını beğeniyorum”
  • SEN MESAJI : “ Harika görünüyorsun”
  • BEN MESAJI : “ Bugünkü kıyafet seçimini çok beğendim”
  • SEN MESAJI: “ Maçta süperdin”
  • BEN MESAJI: “Maçtaki performansını takdir ettim”

Olumlu Ben-Mesajı çocuğu yargılamak ve değerlendirmeden uzak tutar bizi. A-B’nın duygu ve düşüncelerine odaklanılır. Olumlu Ben mesajları tabi spontone olmalıdır. Bu ifadeler çocuklarınıza istediklerinizi çaktırmadan yaptırmak ya da rüşvet amaçlı kullanılmamalıdır! :) “Sözümü dinlediğinde seni o kadar seviyorum ki ! …“

2 ) ) BİLGİ VEREN MESAJLARI :

Bilgi Veren Ben-Mesajları sizin inançlarınız, fikirleriniz, sevdikleriniz, sevmedikleriniz, duygularınız, düşünceleriniz ve tepkileriniz hakkında diğer insanlara yaptığınız duyurular, ya da neyi nasıl yaşadığınızı anlamalarına ve sizi daha iyi tanımalarına yardımcı olan her türlü ifadelerdir.

  • “Bugünlerdeki haberler yüzünden umutsuzluğa kapılıyorum.”
  • “Böyle hep beraber sohbet edip zaman geçirmekten çok hoşlanıyorum.”

3 ) ÖNLEYİCİ BEN MESAJLARI:

Önleyici Ben-Mesajları ise sizin gelecekte karşılanmasını istediğiniz ihtiyaçlarınızın, çocuklarınız ve diğerleri tarafından bilinmesini ve sizin ne yapmak veya ne olmasını istediğinizi anlamalarını sağlar. Bu mesajlar özellikle ev ortamı için çok uygundur. Her anne-babanın aşina olduğu bir örnek, yemeğin ne zaman hazır olacağının duyurulması, bunun üzerine çocukların yapmakta oldukları işleri bitirmesi ve de mutfakta size yardım etmeleri…

  • “Hafta sonuyla ilgili planlarınızı önceden duymak istiyorum böylece hepimizin ulaşım ve zamanlamasını organize edebiliriz.”

4 ) YÜZLEŞMECİ BEN MESAJLARI :

Diğer üç Ben-Mesajı en çok ebeveyn-çocuk ilişkisinde sorun yok iken işe yarar. Aslında bu mesajlar” sorun önleyiciler” görevini üstlenirler.

Sorun, çocuğun kabul edilemez davranışı nedeniyle anne-babanın sorunu haline gelmişse, o zaman YÜZLEŞMECİ BEN-MESAJI kullanılabilir. Yüzleşmeci Ben-Mesajı çocukla üç unsur kullanarak yüzleşmeyi sağlar.

  1. Çocuğun anne-babasına sorun yatan DAVRANIŞIN  suçlama içermeyen tanımlaması
  2. Çocuğun davranışının anne-babası üzerindeki somut ve istenmeyen ETKİSİ
  3. Bu olumsuz etkilerin anne-babada oluşturduğu DUYGULARIN yoğunluğu.

Yüzleşmeci Ben-Mesajları güçlü bir değişim ajanıdır, çünkü çocuğa kendi davranışının anne-babasını nasıl incittiğini açıkça anlatmasına rağmen suçlamada bulunmaz ve aynı zamanda anne-babanın rahatlamasına yardımcı olmak adına çocuğun sorumluluk almasını istediklerini belirtir.Böylelikle çocuklar davranışlarını değiştirme şansına sahip olurlar;

  • “Ben telefonda konuşurken araya girmenden (DAVRANIŞ) çok rahatsız oluyorum (DUYGU),ne konuştuğumu anlayamıyorum ve söyleyeceklerimi karıştırıyorum (ETKİ).”

Bazen Ben-Mesajı çocuğun davranışını değiştirmesiyle sonuçlanmaz. Bu AnneBabanın Ben-Mesajında yaptığı hatadan kaynaklanıyor olabilir. Bazı sık yapılan hatalar şöyledir:

  • – Çocuğu suçlama – bu durumda ben mesajı gizli sen mesajıdır. “ Çok kaba olduğunu hissediyorum” . Cümlenin hissediyorumla başlaması ben mesajı yapmaz.
  • – Duygularınızı yeterince ifade edememek – duyguları yeterli ifade edememek, davranışın etkisini azaltır, uygun olmayan sevecen bir ses ton kullanmak vs gibi. ( 12 yardıma engeli kullanmamaya başlamak duygularınızı doğru ifade ediyorsunuz demek değildir ) – çocuğunuzu makasla koştururken gördüğünüzde şöyle demeniz gibi: “ Biraz rahatsız oluyorum çünkü incinebilirsin “.
  • – Duygularınız abartarak ifade etmek – abartmak ya da melodram yapmak. Örneğin “ Yastıklarla oynadığınız gördüğümde fıttırıyorum çünkü bir şeyler kırılacak diye korkuyorum”
  • – Ben Mesajı kullanarak ders verme, ceza verme, intikam alma – ben mesajının amacı “burada ve şu anda” ihtiyacın karşılanmasıdır, çocuğa ders vermek değil.
  • – Etkin Dinleme yapmayı unutmak – çocuk mesajı aldıktan sonra savunmaya geçtiğinde çocuğu  yargısızca dinleyebilmek.
  • – Tahmin edilebilir ( öngörülebilir ) ya da çok sık tekrarlanan durumlarda kullanmak-
  • Üç yaş sehpa üstündeki vazoyla sürekli oynuyor / Bu durumda Ben-Mesajı değil çevre düzenlenmesi uygundur J
  • Ergen akşam yemeklerine katılmak istemiyor. Bu gibi durumlarda genelde davranışın etkisi değerler ile alakalıdır ve bu durumlarda davranışın AnneBaba’ya net bir etkisi olmadığından ne yazık ki Ben-Mesajları çok işe yaramaz.
  • – Karışık mesaj göndermek – örnek, bir duyguyu kelime ile diğer duyguyu sözsüz ifade etmek. “ Gerçekten çok endişeliyim “ derken suratınızda kocaman bir gülümseme olması.
  • – Bir çok A/B da sadece kızgınlık ifadelerinde ben mesajı kullanırlar.
  1. Bu sıklıkla gerçek duygularını yakalayamadıklarını gösterir.
  2. Çocuk kendini baskılanmış ve suçlanmış hisseder.
  3. Temel duyguya inmek daha etkilidir ( incinmek, utanmak, korkmak … )
  • – Ben-Mesajı’nın işe yaramamasında en etkili hata 3 parçalı ( DAVRANIŞ + ETKİ + DUYGU )Ben-Mesajı olmasıdır.
  • Ben mesajı çocuğun davranışının etkisini elle tutulur bir şekilde dahil edilmemiş ya da vurgulanmamış olması durumunda başarı gücü azalır.
  1. Çocuk size inanmalı ve sizin üzerinizdeki net etkisinden etkilenmeli.
  2. Etkinin gerçekliğini ne kadar açık ve net olursanız, çocuk o kadar çok inanıp, anlayış, empati kurar.
  3. Her ne kadar etkisi merkezde olmalıdır desek de bazı durumlarda çocuğa olası etkisi de kullanılabilir. Örn: “ Patenlerini koridorun ortasında bırakınca, bunlara hem kendimin hem de senin takılıp düşmemizden korkuyorum .“

Ben-Mesajı’nın güzel yanları şöyle;

  • > Çocukta yardımcı olma isteği uyandırır ve değişiklik yaratmada etkilidir.
  • > Çocuğun öz- saygısını korur.
  • > İlişikiyi zedelemez.
  • > Çocuğun gelişimini sağlamada etkilidir.

Ben-Mesajı böyle derinlemesine bir konu ve ben hala doğru zamanda ve doğru şekilde kullanıldığında işe yarayan bir iletişim dili olduğunu düşünüyorum.

Olumlu iletişim dolu günler diliyorum :)

Kaynak: Dr.Thomas Gordon E.A.E. (Etkili Anne-Baba) Eğitimi