Dr.alp foto

Alp Karaosmanoğlu

Psikiyatrist
HAKKIMDA | TÜM YAZILAR
ANA-BABALIK

ANA-BABALIK

PAYLAŞ

Çocuk gelişiminde ebeveynliğin rolü doğal olarak çok önemli. Özellikle erişkinlerin psikoterapilerinde karşımıza çok sık çıkıyor ebeveynlerle geçen çocukluğun rolü. Genetik bilimindeki gelişmeler bu konudaki romantik görüşlerimizi her gün biraz daha değiştiriyor. Bizim de bize başvuran kişilerin kendilerini ve anne babalarını değerlendirdiği ölçekleri üzerinde yaptığımız çalışmalar, kişiliğimiz ve gördüğümüz ebeveynlik arasında bir bağın olduğu yönünde. Bununla beraber bulabildiğimiz en ilişki kabaca  %20 civarında. Yani anne babamızla yaşantılarımız kişiliğimizin en fazla %20’sini etkiliyor görünüyor. Geri kalanı çevrenin etkisi ve doğumla beraber getirdiğimiz mizacımız.

Bulduğumuz yüzde yirmilik sonuç, geriye kalan miktar için ne yapabiliriz konusunu da beraberinde getiriyor. Yani ebeveynlik stilimi çocuğumun mizacına göre nasıl ayarlarsam çocuğum için daha iyi olur? Çünkü mizacımız hangi düşünce şekillerine yatkın olacağımızı belirliyor.

Şema Terapi de önemli kavramlardan birisi Temel İhtiyaçlar. Temel ihtiyaçları Abraham Maslow 1940 başlarında başarıyla tanımlamış. Bunlardan bizimle ilgili olanları “güven, sevgi, saygı”. Kişileri erişkin yaşlarda psikoterapiye getiren şikayetleri alt alta koyup incelediğimizde, hepsinin bu temel üç ihtiyaç çevresinde dağıldığını görüyoruz. Tüm şikayetler,

  1. hayatta var olan adaleti algılayarak kendini güvende hissedebilme
  2. çevremizde var olan sevgiyi özümseyerek sevilebilir ve aranan bir insan olduğumuzu anlayabilme,
  3. yeteneklerimizi ve insanların onlara olan saygısını fark edebilme konusundaki sorunlar sonucu ortaya çıkıyor. Yani bu üç ihtiyacı özümseyebilme, sindirebilme becerimiz sağlıklı bir ruhsal yaşam için çok önemli.

Pekiyi, bu temel alanlarda çocuğumuzun gelişimini nasıl destekleyebiliriz? Yazının başında da belirttiğimiz gibi çocuğumuz bizleri gözlemleyerek kişiliğinin %20’ sini oluşturacak. Kişiliğinin geri kalanını ise bahsettiğimiz ihtiyaçları alma becerisi oluşturacak. Evhamlı yapıda bir çocuk hayatta ters giden şeylere, sevgi ve aidiyet alanında sorunu olan bir çocuk dışlanma ve sevilmezliklere, saygı alanında hassasiyeti olan çocuk ta akranlarından geride kaldığı her şeye aşırı odaklanacak ve o bilgileri mizacıyla getirdiği kişilik özelliklerini sağlamlaştırmak üzere kullanacak.

Dolayısı ile ebeveynlik sürecinde çocuğun anne babaları olarak bizden bağımsız bir şekilde dünyaya getirdiği mizacının farkında olmamız çok önemli. Bu üç ihtiyaç alanını tanımak ve ortaya çıkan sorunların bu alanların hangisi veya hangileriyle ilgili olduğunu fark edebilmek, ana baba olarak yapmamız gereken ilk şeylerden. O nedenle bu üç alanı biraz tanımaya başlayalım.

Sevgi/aidiyet alanında sorunları genellikle sevgi veremeyen, uzak, kendilerinin sevgi alıp vermede problemi olan ebeveynlerle yaşantılara bağlarız. Eğer kendi stiliniz bu şekildeyse, akranlarınıza göre duygu alıp vermede sorunlar yaşıyorsanız mutlaka bu konuda psikolojik destek almanızı öneririm. Bununla beraber, çocuğunuzun mizacı, sizden bağımsız olarak, çevresinde insanları bencil ve dışlayıcı olarak algılamaya, ilişkilerinde bu alanlara fazla odaklanmaya neden olabilir. Bu durumlarda ebeveyn olarak bu hassasiyetin farkına varmak, çocuğumuzun normal sınırlar içindeki yoksunluklara katlanması için yardımcı olmak gerekir. Her insan her an bizim ihtiyaçlarımız için ulaşılabilir durumda olmayabilir. Bu durumlarda aşırı tepki vermemek ve özellikle ihtiyaçlarımızı baskılayıp insanlardan, gruplardan uzaklaşıp izole olmamak çok önemlidir. Çocuğumuzun geri çekilme eğilimi, ihtiyacı olan sevgiyi alamadığında ileride de ortaya çıkarak kendini doğrulayan kehanetler yaratabilir. Bu nedenle üzülsek ve kırılsak da gruplarla ya da sevilen kişilerle ilişkiyi sürdürme becerisini geliştirmek gerekir. Ancak bu durum, kullanıcı gruplar ve kişiler için geçerli değildir.

Diğer bir ihtiyaç, çevremizde var olan adaleti algılamak ve kendimizi güvende hissedebilmektir. Eğer çocuğumuz hayatın ters giden ve gidebilecek yanlarına odaklanıyorsa, her an her şeyin karamsar noktalarını görüyorsa dikkatli olmak gerekir. Bu durumda hemen kendi kişilik yapımızı gözden geçirmekte fayda vardır. Acaba, öncelikle biz mi evhamlıyız ve çocuğumuzu korumak için onu evhamlı mesajlara boğuyoruz. Bu durumda ilk iş danışmanlık. Ama bizde sorun yoksa, ya da ortalamadan yüksek değilsek, hayatın iyimser yanlarını, her an bir şeylerin ters gitmeyebileceğini, işlere iyimser başlamanın ilerde hayal kırıklığına neden olmayacağını, aksine işi bitirme gücümüzü arttıracağını aktarmamız gerekir. Ayrıca cesur bir ebeveyn görüntüsü vermek de önemlidir.

Saygı ihtiyacı kısaca, başkalarından farklı olarak ya da başkaları kadar bir şeyleri yapabildiğini görmek ile ilgilidir. Bu nedenle ufak becerilerde bile çocuğumuza küçük adımları öğretmemiz gerekir. Eğer biz yeterince küçük adımlara bölersek çocuğumuza edinmesi gereken her türlü beceriyi geliştirmesini sağlayabiliriz. Bu alanda en sık yanlışlar beklentimizi belli edip, süreci küçük adımlara bölerek öğretmememizden kaynaklanır. Ayrıca çocuğun başarı için mükemmeli hedefleme eğilimleri konusunda uyanık olup, sıradan başarılarında önemini vurgulamak gerekir.

Özet olarak, anne babalık sırasındaki tutumlarımızı tanımak kadar çocuğumuzun da hangi bilgileri süzüp kendine göre algıladığını anlamak önemlidir. Mizacı ile beraber getirdiği hassas noktalarını tanımak, anne babalığımız sırasında, gerçeği değerlendirme becerisini geliştirmesinde yardımcı olmamızı sağlayacaktır.

Psikiyatrist

Alp Karaosmanoğlu